Steve Jobs, ο πατερούλης μας

Θα συμφωνήσετε, ελπίζω, πως το μήλο που κατέληξε στο κεφάλι του Νεύτωνα, διακόπτοντας πιθανώς έναν ραχάτικο ύπνο στην εξοχή, δεν ήταν το πρώτο μήλο που έπεσε ποτέ σε κεφάλι ανθρώπου. Μπορεί να ήταν το εκατοστό, το χιλιοστό ή το εκατομυριοστό. Το σημαντικό για την ανθρώπινη ιστορία, για την ιστορία της επιστήμης και για την Φυσική ήταν ότι ένα μήλο έπεσε στο κεφάλι του Νεύτωνα, αφού μέσα σ’ αυτό το συγκεκριμένο κεφάλι είχαν καταχωρηθεί και προ-επεξεργαστεί όλες εκείνες οι σκέψεις και ιδέες που περίμεναν ένα καταλύτη (το “πλοφ” του μήλου) για να μπουν στη σωστή σειρά και να διατυπωθούν οι νόμοι της βαρύτητας κλπ κλπ.

Θα συμφωνήσετε, ελπίζω, πάλι, πως αν αντί για ένα μήλο, είχε πέσει στο κεφάλι του Νεύτωνα ολόκληρη η μηλιά, κατά πάσα πιθανότητα θα τον είχε αφήσει στον τόπο. Θα σήμαινε αυτό ότι δεν θα διατυπωνόταν ποτέ οι νόμοι της βαρύτητας; Όχι βέβαια. Ενδεχομένως να έπαιρνε μερικά χρόνια, ίσως μια-δυό δεκαετίες παραπάνω, αλλά σίγουρα θα βρισκόταν κάποιος John Smith με το κατάλληλο γνωσιακό υπόβαθρο και ένας καταλύτης, ίσως όχι απαραίτητα τόσο «ρομαντικός» όσο ένα μήλο που πέφτει απ’ τη μηλιά – μπορεί να’ταν ένας άτυχος που πήδηξε απ’ τον τρίτο όροφο ή τα βυζιά της συζύγου του που έπεφταν μόλις έβγαζε το σουτιέν της, κάτι τελοσπάντων που θα έπαιζε το ρόλο του “πλοφ”. Και η εξέλιξη της Φυσικής, των επιστημών, της ανθρώπινης ιστορίας θα συνεχιζόταν όπως τη γνωρίζουμε. Κι αντί για Νεύτωνα, θ’ αποστηθίζαμε κάποιον Σμιθ.

Στην πραγματικότητα, ο Νεύτωνας, ένας κατά τα φαινόμενα αυτιστικός, μονήρης και μυστικοπαθής επιστήμονας, χρειάστηκε περίπου 20 χρόνια έρευνας και προβληματισμού για να διατυπώσει πλήρως τους τρεις διάσημους νόμους της Φυσικής που φέρουν τ’όνομά του. Αν και η ιστορία με τη μηλιά και το μήλο αποτελεί δική του διήγηση, θεωρείται μάλλον ένα βολικό urban legend της εποχής που σκοπό είχε να δώσει ένα παράδειγμα («να, εδώ, μπροστά στα μάτια σας ήταν η απόδειξη και δεν τη βλέπατε»), παρά η καταγραφή ενός πραγματικού γεγονότος. Και βεβαίως αυτό σε τίποτα δεν εμπόδισε το Νεύτωνα να λάβει τη θέση του στο Πάνθεον των επιστημόνων και ν’ αναδειχθεί σε “πατέρα” όλων των σύγχρονων επιστημών.

Παρατηρώντας τις εποχές εκρηκτικών ανακαλύψεων, αναθεωρήσεων και ανακατατάξεων, εποχές όπου επαναστατικές ιδέες και πρακτικές συγκλονίζουν το status quo και ανοίγουν ή υποδεικνύουν εντελώς νέους δρόμους για την ανθρωπότητα, εντοπίζει κανείς το δίδυμο παράγοντα (συντελεστή) και καταλύτη (agent & catalyst), μέσω του οποίου αναδεικνύεται ένας καθοριστικός άνθρωπος, μια προσωπικότητα η οποία αντιλαμβάνεται και συμπυκνώνει το ουσιαστικό και κύριο της περιρρέουσας κατάστασης και είναι, εν τέλει, σε θέση να το αρθρώσει ως νέο Λόγο. Σε παλαιότερους χρόνους, όπως στην εποχή του Νεύτωνα, η ωρίμανση των ιδεών που κουβαλούσαν την αλλαγή και την πρόοδο, διαρκούσε ίσως αιώνες. Οι ιδέες αυτές αφορούσαν το γενικότατο πλαίσιο αρχών που διέπουν το ανθρώπινο σύμπαν, στα επιστημονικά, φιλοσοφικά και ιδεολογικά πεδία. Η διάχυση και επικράτηση του νέου, άπαξ και είχε διατυπωθεί και τεκμηριωθεί, χρειαζόταν εξίσου μακρές και εξίσου επίπονες χρονικές περιόδους. Οι τελεστές αυτής της διάχυσης ήταν πολλοί, συχνά μάλιστα του αναστήματος του αρχικού παράγοντα που είχε συμπυκνώσει τη διατύπωση. Αυτό ήταν λογικό καθώς οι αντιστάσεις της “παλαιάς τάξης” είχαν ισχυρότατα ερείσματα.

Στα νεώτερα χρόνια, οι περίοδοι κύησης των νεωτεριστικών ιδεών έγιναν βραχύτερες: μερικές δεκαετίες έως το πολύ έναν αιώνα. Δεν χρειάστηκε περισσότερο η πορεία απ’ τα θεωρητικά γραπτά των Μαρξ και Ένγκελς στην συγκλονιστικότερη και ανατρεπτικότερη επανάσταση της Ιστορίας. Το πλαίσιο των νέων ιδεών είχε, φυσικά, μετατοπιστεί, αφορώντας πρώτιστα την πολιτικοκοινωνική και οικονομική οργάνωση του ανθρώπινου είδους. Και οι πρωταγωνιστές-τελεστές του ρήγματος δεν είναι πια απλώς αυτοί που το συλλαμβάνουν και το εκτελούν, αλλά εξίσου κι αυτοί που το παγιώνουν.

Στην εποχή μας (από το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα και μετά), οι «επαναστατικές αλλαγές» είναι ραγδαίες κι έρχονται κατά ριπάς. Οι εξελίξεις, οι ανακαλύψεις, οι εφευρέσεις και οι νεωτερισμοί είναι τόσες πολλές που απαιτείται πληθώρα εξαιρετικών συντελεστών για την υλοποίηση όλων των ιδεών. Βεβαίως, το «πεδίο εφαρμογής», έχει περαιτέρω μετακινηθεί και αφορά πλέον τον άνθρωπο ως Άτομο εντός του σύμπαντος – δικτυωμένο, καλωδιωμένο, συγχρονισμένο και σε συνεχή αλληλεπιδραστική επαφή και επικοινωνία με ολόκληρο το ανθρώπινο σύμπαν. Εκ των πραγμάτων, εκ του όγκου της διαθέσιμης πληροφορίας, ο κοινός άνθρωπος-Άτομο είναι σε μειονεκτική θέση και έναντι της τεχνολογίας -που αδυνατεί να παρακολουθήσει- και έναντι της ροής των δεδομένων, που τον υπερβαίνει. Κάθε εφαρμογή, κάθε εργαλείο, κάθε μέθοδος που του ελαφρύνει το φορτίο, που του επιτρέπει να διαχειρίζεται την πληροφορία, τη ζωή του εν τέλει, εντός των ορίων των προσωπικών του δυνατοτήτων και δεξιοτήτων, ορίζεται ως ένα (μικρό) θαύμα. Οι τρέχουσες παγκόσμιες δομές παραγωγής, διάθεσης και κατανάλωσης αυτών των “θαυματουργών” Λύσεων, συνάδουν και συμβάλλουν στην «εικονοποίηση» (μέχρις αγιοποιήσεως) της Προσωπικότητας εκείνης που κατορθώνει να διευθύνει με επιτυχία την ορχήστρα όλων των υπολοίπων (αλλά όχι αναγκαστικά υποδεέστερων) συντελεστών, συμπεριλαμβανομένων των προπατόρων και των αντιπάλων. Αν μάλιστα η ενορχήστρωση αυτή συνοδεύεται κι από ένα αντικειμενικά «οραματικό» Λόγο και επιτυγχάνει, χάρις σε ανώτερα τεχνικά, αισθητικά ή ιδεολογηματικά χαρακτηριστικά να επιβληθεί ως “το (συμπαντικό) μέτρο” όπου εφαρμόζεται, μπορούμε να χαρακτηρίζουμε χωρίς αιδώ τον συνθέτη και μαέστρο “πατερούλη” του σύγχρονου ανθρώπου.

Υ.Γ. Ο Νεύτωνας, εν κρυπτώ αιρετικός μονοθεϊστής (αρνητής της “Αγίας Τριάδος”), παρότι χρίσθηκε Ιππότης του Στέμματος και διετέλεσε Βουλευτής και ανώτατος κρατικός λειτουργός, κατόρθωσε να αποφύγει να χειροτονηθεί (ενώ το απαιτούσε η νομοθεσία για τις πανεπιστημιακές και κυβερνητικές θέσεις που κατέλαβε). Πέθανε από δηλητηρίαση υδραργύρου εξ αιτίας των αλχημιστικών πειραμάτων που κρυφά εκτελούσε στο σπίτι του.